haberfocus.com.tr olarak, nesillerdir dilden dile dolaşan ve gönüllerde taht kuran ‘Al Fadimem’ türküsünün ardındaki derin ve hüzünlü aşk hikayesini aydınlatmak için önemli bir projeye imza attık. Afyonkarahisar’ın İscehisar ilçesine bağlı Cevizli köyü ile Bayat ilçesine bağlı Sağırlı köyü sakinlerinin hafızasında yer eden bu destansı öyküyü, TÜBİTAK destekli bir araştırma projesiyle gün yüzüne çıkardık.
‘Al Fadimem’ Türküsünün Kökenine Yolculuk: Bir Aşkın Türküye Dönüşümü
İscehisar Faruk Öksüz Anadolu İmam Hatip Lisesi’nde tarih öğretmeni Faruk Karakuş danışmanlığında, 12. sınıf öğrencisi Ertuğrul Meriç Boydemir tarafından hayata geçirilen ‘Sözden Ezgiye: Fadime ile Efe Kadir’in Hikâyesinin Türküsüyle Yaşayan Belleği’ adlı proje, türkülerin sadece melodiden ibaret olmadığını, aynı zamanda toplumsal belleğin ve yaşanmışlıkların birer taşıyıcısı olduğunu gözler önüne serdi. Bu kapsamlı çalışma, halk kültürünün önemli bir parçası olan türkülerde zamanla meydana gelen söz ve anlam değişimlerini de mercek altına alıyor.
Efe Kadir ve Fadime’nin Ayrılık Hikayesi
Araştırmanın temelini, ‘Al Fadimem’ türküsünün gerçek kahramanları olduğu belirtilen Kadir Kilci (Efe Kadir) ve Fadime Bostan ile onların yakınları ve aynı dönemde yaşamış komşularıyla yapılan derinlemesine görüşmeler oluşturdu. Elde edilen bilgilere göre, Efe Kadir’in o dönemdeki maddi imkansızlıkları ve yetim olması nedeniyle Fadime ile evlenememesi, genç aşıkları dramatik bir yola itti. Fadime’nin gönüllü olarak Efe Kadir ile birlikte kaçmasıyla başlayan hikaye, ne yazık ki kavuşmayla sonuçlanmadı. Dönemin yasalarına göre yaşının küçüklüğü gerekçe gösterilerek (oysa Fadime yaşça büyük olmasına rağmen resmi kayıtlarda farklılık bulunuyordu), Fadime’nin ailesinin şikayeti üzerine Efe Kadir tutuklanarak cezaevine gönderildi. Fadime ise ailesi tarafından başka biriyle evlendirildi. Bu zorlu ayrılık, Efe Kadir’in hapishane günlerinde yüreğinde biriken acıyı, dillere destan olacak türkülerle ifade etmesine neden oldu. İşte o unutulmaz türkülerden biri de ‘Al Fadimem’dir.
40 Yıllık Ses Kaydı: Tarihi Bir Keşif
Projenin en heyecan verici ve dönüm noktası niteliğindeki bulgusu, hiç şüphesiz Efe Kadir’in kendi sesinden kaydedilmiş 40 yıllık bir kasetin gün yüzüne çıkması oldu. 1985 yılında Belçika’da yaşayan oğlu Hasan Kilci’nin talebi üzerine yapılan bu kayıt, Efe Kadir’in, ‘Al Fadimem’ türküsünün dört kıtasını bizzat kendi sesiyle okuduğunu ortaya koydu. Ali Kalkan, Veli Kilci ve diğer aile bireyleri tarafından özenle saklanan bu nadide kayıt, türkünün en doğru ve orijinal sözlerine ulaşmada paha biçilmez birincil kaynak niteliği taşıdı. Bu sayede, yıllar içinde farklılaşmış ve kaybolmaya yüz tutmuş kıtalar da yeniden gün ışığına çıkarıldı. Saha çalışmaları ve elde edilen bu tarihi ses kaydı sayesinde, ‘Al Fadimem’ türküsünün kuşaktan kuşağa aktarılırken geçirdiği değişimler somut kanıtlarla belgelenmiş oldu. Bu proje, halk müziğimizin derinliklerine ışık tutarak, unutulmaya yüz tutmuş kültürel mirasımızın korunmasına önemli bir katkı sağlamıştır.
